รันชูป่วยทำไงดี ? ความสูญเสียที่ป้องกันได้

 ในช่วงการเลี้ยงปลารันชูของแต่ละคนไม่ว่าจะเป็นตั้งแต่ระดับมือใหม่  ผู้เริ่มเลี้ยงไปจนกระทั่งผู้มีประสบการณ์ในการเลี้ยงรันชูมาอย่างยาวนานก็จะต้องพบว่าในช่วงดังกล่าวจะต้องประสบปัญหาปลารันชูป่วยไม่ช่วงใดก็ช่วงหนึ่ง  บางท่านก็เกิดขึ้นนานๆ ครั้ง  บางท่านก็เกิดเป็นประจำต่อเนื่อง  การรักษาบางทีก็รอดบางทีก็ตาย  แม้ว่าไม่ตายโอกาสที่จะกลับมาสวยสมบูรณ์อย่างเดิมก็ไม่มี  เป็นต้น  หลายคนเลิกเลี้ยงรันชูเนื่องจากเบื่อหน่ายจากสภาพการณ์ที่เลี้ยงแล้วป่วยบ่อยๆ เลี้ยงแล้วตายก็มีมาก  ดังนั้นเราจะมาเรียนรู้กันว่า     หากรันชูของเราป่วยจะทำอย่างไรดี   ?



 ทำไมรันชูจึงป่วย............  รันชูที่สมบูรณ์อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี  มักจะไม่ป่วยได้ง่าย ๆ  เนื่องจากรันชูเป็นปลาที่มีความแข็งแรงพอสมควร  หากแต่ว่าเราจะต้องมีการเตรียมการที่ดี  ซึ่งมี  3  ประเด็นใหญ่ ๆ  ที่ผู้เลี้ยงรันชูต้องทราบเพื่อจะได้ลดอาการป่วยหรือการสูญเสียที่จะเกิดขึ้นโดยไม่จำเป็น  ก็คือ
1. การจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการเลี้ยงรันชู
2. สังเกตอาการป่วยของรันชูตั้งแต่เริ่มมีอาการ
3. วิธีการรักษาโรคในแต่ละชนิดอย่างถูกต้อง
1.  การจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการเลี้ยงปลารันชู  นับเป็นองค์ประกอบแรกในการป้องกันหรือลดการสูญเสียที่จะเกิดขึ้น  เพราะหลายครั้งที่รันชูป่วยหรือสูญเสียเราจะพบว่าเกิดจากสภาพแวดล้อมในการเลี้ยงนั้นเอง  เช่น

-  สถานที่ตั้งบ่อ บริเวณที่ตั้งบ่ออยู่ในบริเวณที่กระทบแสงแดดหรือฝนโดยตรงทำให้อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงตลอด หรือบ่ออยู่ในห้องแอร์การเปิดปิดแอร์ทำให้อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงเสมอๆ  หรือมีฝนสาดเข้ามายามฝนตกทำให้ค่า  PH น้ำมีการเปลี่ยนแปลง หรือที่ตั้งบ่อไม่แข็งแรงมีแรงกระเทือนจากคนเดินทำให้ปลาเครียดหรือตกใจตลอดเวลา
-  เลี้ยงปลาหนาแน่นเกินไป การเลี้ยงปลาหนาแน่นจะทำให้คูณภาพน้ำเสียเร็ว           เพราะปลา   จะแย่งกันกิน  มีการขับถ่ายมาก  ปลาต้องการออกซิเจนสูง  ซึ่งปัญหาการเลี้ยงปลาหนาแน่นจะพบเป็นอันดับแรก ๆ  ในการที่ทำให้ปลาป่วยทีเดียว
-  คุณภาพน้ำไม่ดี สาเหตุก็มาจากข้อแรก  คือ  เลี้ยงปลาหนาแน่น  หรือบางท่านใช้ระบบกรองน้ำ  ทำให้ละเลยการเปลี่ยนถ่ายน้ำในเวลาที่เหมาะสม  เพราะอาจเห็นว่าน้ำยังใสอยู่  แต่ในความใสนั้นอาจมี  แบคทีเรีย  สารต่าง ๆ  ที่เป็นพิษต่อปลาสะสมจำนวนมาก
-  อุณหภูมิของน้ำ รันชูเป็นปลาที่ไวต่อการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิน้ำ       โดยปกติปลาจะปรับตัวได้  ไม่เกิน  3 – 5  องศา/วัน  ดังนั้นควรหลีกเลี่ยงการวางอ่าง/บ่อไว้ในที่แดดจัดๆ หรืออยู่ใน        ห้องแอร์  ฯลฯ  ที่จะให้อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงเร็ว  นอกจากนี้อุณหภูมิของน้ำยังมีผลต่อการเน่าเสียของอาหารหรือการแพร่กระจายของเชื้อโรคต่างๆ อีกด้วย
-  การให้อาหาร การให้อาหารพอเหมาะแต่ให้บ่อย ๆ เป็นวิธีที่ดีสำหรับปลารันชู  บางครั้งเราจะพบว่ามีการให้อาหารมากเกินความจำเป็น  ทำให้มีเศษอาหารที่เน่าเสีย  ซึ่งเกิดจากการกินไม่หมดสะสมตกค้างอยู่  หรืออาหารสดที่มีชีวิตที่ล้างไม่สะอาดเป็นพาหะนำโรคมาสู่ปลา  ตลอดจนอาหารสดที่มากเกินไปก็จะแย่งออกซิเจนของปลาในการหายใจ  ตลอดจนการให้อาหารที่ไม่สอดคล้องกับอุณหภูมิของอากาศในช่วงนั้นๆ  ทำให้อาหารไม่ย่อย  เป็นต้น
-  ความเครียดของปลา เกิดจากสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสมข้างต้น  ทำให้ภูมิคุ้มกันในตัวปลาอ่อนแอลง  และเกิดโรคแทรกซ้อนได้ง่าย  เช่น  ปลาหนาแน่นต้องถ่ายน้ำบ่อย  ปลาต้องปรับตัวกับสภาพน้ำที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา  รวมถึงอุณหภูมิน้ำที่ไม่สม่ำเสมอ  บางคนก็เปิดออกซิเจนแรงเกินไปในขณะที่ปลาเล็ก  ทำให้ปลาต้องตื่นตัวตลอดเวลาหรือบริเวณที่ตั้งบ่อมีเครื่องออกซิเจนที่ตั้งอยู่ขอบบ่อทำให้เกิดแรงกระเทือนตลอดเวลา เป็นต้น
-  สารเคมี / สิ่งแปลกปลอม สารเคมีที่อยู่ในน้ำ  เช่น  คลอรีน  ขณะถ่ายน้ำจะทำอันตรายต่อรันชูได้ หรือแม้แต่กระทั่งสารเคมีที่วางไว้บริเวณปากบ่ออาจได้รับการกระแทกตกลงในบ่อซึ่งหากปิดฝาไม่สนิท  สารเคมีก็จะละลายลงสู่บ่อในปริมาณที่มากได้  หรือเหตุการณ์ที่ไม่ได้คาดคิด เช่น  สุนัขมาปัสสาวะใส่ลงใน    บ่อรันชู  เนื่องจากบ่อรันชูตั้งอยู่ต่ำมาก หรือแม้แต่กระทั่งผู้ที่นิยมเปิดไฟเลี้ยงรันชูในเวลากลางคืน  จะมีแมลงบางชนิดที่พากันมาเล่นไฟแล้วตกลงไปในบ่อรันชู และรันชูกินแมลงนั้นไป ซึ่งเหตุการณ์เหตุการณ์ที่ยกตัวอย่างมาเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงมาแล้วทั้งสิ้น
-  การนำปลาใหม่เข้าบ้าน ปลาแต่ละที่จะมีภูมิต้านทานในแต่ละที่แตกต่างกัน  ดังนั้นการนำปลาใหม่เข้าบ้านต้องแยกเลี้ยงก่อนที่จะนำมารวมกันอย่างน้อย  2  สัปดาห์  เพื่อเป็นการกักโรคและให้ปลาใหม่ได้ปรับสภาพเข้ากับสิ่งแวดล้อมใหม่  ถ้านำมารวมกันทันที  ปลาที่นำมาใหม่จะป่วยและพลอยให้ปลาเก่าที่มีอยู่เดิมป่วยตามมาด้วย  และอาจลามป่วยทั้งบ้านเลยทีเดียว
-  ศัตรูของรันชู สถานที่เลี้ยงบางแห่งเป็นที่เปิดโล่ง  ง่ายต่อการเข้าโจมตีของพวก  นก  แมว  งู  ฯลฯ  ซึ่งกรณีอาจทำให้ปลาของเราได้รับบาดเจ็บ  หรือบางส่วนก็สูญหาย  สูญเสีย  กลายเป็นอาหารของบรรดาศัตรูรันชูเป็นอย่างดี  สภาพแวดล้อมของที่เลี้ยงจึงควรป้องกันสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ไว้ด้วย 
นี่ก็เป็นตัวอย่างบางส่วนที่ต้องระวังเพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้ปลาของเราเกิดการเจ็บป่วย หรือสูญเสียได้  ดังนั้นขอให้เพื่อน ๆ กลับไปตรวจสอบสภาพแวดล้อมของสถานที่  และวิธีเลี้ยงรันชูก่อนว่ามีความเสี่ยงในประเด็นต่าง ๆ เหล่านี้หรือไม่



2.  วิธีสังเกตอาการป่วยของรันชู  การสังเกตพฤติกรรมของรันชู  เป็นเรื่องจำเป็นของนักเลี้ยงทุกๆ คน  เพราะหากเราพบอาการผิดปกติเร็วเท่าใด  ก็จะมีโอกาสรักษาและลดการสูญเสียได้มากเท่านั้น  โดยปกติมักจะนิยมสังเกตพฤติกรรมช่วงเราให้อาหารปลาในแต่ละวันรันชูที่มีอาการผิดปกติ  จะมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายๆ อย่างรวมกันดังนี้
-  เวลาให้อาหารไม่กระตือรือร้นเข้ามากิน
-  ว่ายน้ำช้าลง  แยกตัว  หรือไม่ว่ายน้ำโดยลอยตัวอยู่ผิวน้ำเฉย ๆ  หรือนอนจมอยู่พื้นบ่อ
-  เวลากินอาหารมีอาการสำลัก  และพ่นอาหารออก
-  หายใจหอบ  เหงือกปิด  1  ข้าง
-  ว่ายน้ำเอาตัวถูกับขอบอ่างบ่อยๆ
-  บริเวณภายนอกมีอาการตกเลือด  หรือมีจุดขาว  มีเมือกปกคลุมบางส่วนของร่างกายหรือ หาง    
    / ครีบ  เปื่อย
-  มีลักษณะที่ผิดไปจากเดิมอย่างรวดเร็ว  เช่น  ท้องป่องขึ้นอย่างเห็นได้ชัด  มีเกล็ดพอง เป็นต้น
-  อุจจาระของรันชูเป็นเมือกใส  หรือสีแปลกไป  โดยที่ไม่ได้มีการเปลี่ยนอาหาร
อย่างไรก็ตามอาการเหล่านี้บางอาการจัดได้ว่ามีอันตรายต้องรีบรักษา  บางอาการก็ถือว่าไม่อันตรายนัก  อาการที่ไม่อันตราย  เช่น  ราดำ  ซึ่งเกิดจากน้ำสกปรก  หรือบริเวณวุ้นมีหนองไหลออกมาคล้ายๆ กับเป็นสิว  ที่เกิดขึ้นจากอากาศเย็น  หรือบางครั้งเกิดจากพฤติกรรมของรันชูเอง  เช่น  เมื่อกินอิ่มมาก ๆ ปลาจะว่ายช้าลงหรือกินอาหารแล้วพ่นออก หรือเมื่อปลาพักผ่อนก็จะหยุดนิ่ง  เป็นต้น  พฤติกรรมเหล่านี้ไม่จัดว่าปลาอยู่ในอาการป่วย  ดังนั้นการสังเกตปลาป่วยจึงต้องพิจารณาให้ถี่ถ้วนด้วย  หลายครั้งที่พบว่า  เราวิตกจริตเกินเหตุ  ปลาไม่ป่วยแต่เราถ่ายน้ำใส่ยาต่างๆ มากมาย  จนปลาที่ไม่ป่วยกลายเป็นปลาป่วย  เนื่องจากเกิดความเครียดและได้รับสารเคมีมากเกินไป



3. เมื่อปลารันชูป่วยจะรักษาอย่างไร  เมื่อพบปลาป่วย  ประการแรกที่จะต้องทำคือ  แยกปลา     ที่ป่วยออกมา  วิเคราะห์สาเหตุเพื่อจะได้ทำการรักษาที่ถูกต้องว่าโรคที่เกิดขึ้นเกิดจากอะไร  แบคทีเรีย  เชื้อรา  ไวรัส   สารเคมี  หรือสภาพแวดล้อม  นอกจากจะแยกปลาป่วยออกมารักษาแล้ว  ปลาที่รวมกันอยู่เดิมอาจต้อง  ใส่ยา  ฯลฯ  เพื่อป้องกันไว้ด้วย  เพราะเราไม่แน่ใจว่าโรคนั้นซึ่งเป็นโรคติดต่อได้แพร่ระบาดออกไปหรือยัง
-  การแยกปลาป่วยมารักษา โดยภาชนะที่ใช้ในการรักษาควรมีความจุน้ำประมาณ  100–200  ลิตร  เพราะปริมาณน้ำที่น้อยเกินไปจะทำให้อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนแปลงเร็ว  และปลาที่ป่วยปกติต้องเปิดออกซิเจนให้แรงขึ้น  ดังนั้นหากภาชนะเล็กเกินไปน้ำจะกระเทือนมากทำให้ปลาไม่ได้พักผ่อน  ปริมาณน้ำที่มากจึงเป็นผลดีมากกว่า  เพียงแต่มีความจำเป็นต้องใช้ยาในการรักษาที่มากขึ้น  แต่หากเทียบกับมูลค่าของรันชูกับราคายา  การสิ้นเปลืองปริมาณยาที่มากขึ้นก็คุ้มค่ากับรันชู  ที่จะรักษาชีวิตเอาไว้



-  ยาที่ใช้ในการรักษา  ยาที่ผู้ใช้รันชูควรมีไว้ประจำบ้านเพื่อใช้ในการป้องกันและรักษา  เพื่อให้ง่ายต่อการหาซื้อ  อีกทั้งยาบางตัวก็มีขายในต่างประเทศแต่รักษาได้ผลดี เป็นต้น 
-  ยาที่ใช้กับพวกปรสิต       เช่น  ฟอมาลีน  ,  AQ 2  , ไซเตรด
-  ยาที่ใช้กับพวกแบคทีเรีย      เช่น  ยาเหลือง  ,  AQ 1
-  ยาที่ใช้กับพวกเชื้อรา       เช่น  ยากลุ่มมาลาไคท์   เมธิลีนบลู
-  เกลือ        เกลือจัดว่าเป็นยาธรรมชาติของปลารันชู  ซึ่งมีคุณสมบัติในการปรับสภาพน้ำลดการเติบโตของแบคทีเรียเชื้อโรคน้ำจืดบางชนิด                                                                                            
 -  โรคที่พบบ่อยในปลารันชู   โรคที่พบบ่อยและวิธีการรักษาโดยการรักษาโรคมีได้หลายวิธีตามแต่ความถนัดของแต่ละคน และเมื่อรักษาวิธีใดได้ผลก็จะใช้แนวทางนั้น  อย่างไรก็ตามสำหรับมือใหม่ที่ไม่มีประสบการณ์มักจะทดลองด้วยวิธีต่าง ๆ เปลี่ยนยา  เปลี่ยนสูตรวิธีรักษาอยู่เสมอ  ซึ่งไม่เป็นผลดีต่อตัวปลาที่กำลังป่วยอยู่ในขณะนั้น  หรือการใส่ยาหลาย ๆ ตัวพร้อมกัน  ยาบางตัวอาจมีพาต่อกัน  เป็นต้น  ดังนั้นการที่จะรักษาปลา  ควรพิจารณาอาการของโรคให้ดีว่าป่วยเป็นอะไร  และศึกษาว่าโรคนั้นๆ ใช้ยาหรือวิธีให้รักษา  เมื่อตัดสินใจแล้วอย่าเปลี่ยนยาเร็วเกินไปให้ดูอาการสักระยะ  หากไม่ดีขึ้นจึงค่อยหยุดและพิจารณาใหม่ตามอาการอีกครั้ง




     ตัวอย่างรักษาโรคปลาจากผู้มีประสบการณ์บางท่านเพื่อเป็นแนวทางการตัดสินใจ  ซึ่งอาจมีวิธีอื่นๆ อีกตามความถนัดของแต่ละคน

โรค	อาการ	ยาที่ใช้	วิธีการ
โรคเหงือก	ปลาซึม  ว่ายน้ำช้า  แยกตัวออจากกลุ่ม หายใจหอบ  เหงือกปิด 1 ข้าง	-  เกลือ -  พาราซาน -  ยาเขียวญี่ปุ่น -  ยาเหลืองญี่ปุ่น	-  เปลี่ยนน้ำใหม่โดยแยกปลาป่วยออกมาใส่      ภาชนะประมาณน้ำ  100  ลิตร  เปิด       ออกซิเจน  ให้แรงกว่าปกติ  งดอาหาร      เด็ดขาด -  ใส่เกลือ  500  กรัม / น้ำ  100  ลิตร -  ใส่ยาพาราซาน   20           ซีซี                   ยาเขียว   1  ช้อนชา     ยาเหลือง   1  ช้อนชา -  ปิดบ่อห้ามยาโดนแสงแดด  โดยเปิดแง้ม    ให้อากาศผ่านได้เล็กน้อย -  ระยะเวลารักษาประมาณ  5 – 7 วัน
โรคเปื่อย โรคตกเลือด	หาง  ครีบ  เปื่อย  และลามขึ้นเรื่อยๆ กรณีตกเลือดจะมีเลือดออกตามซอกเกร็ด	-  เกลือ -  ยาเหลืองหรือยา      ปฏิชีวนะ	-  เปลี่ยนน้ำใหม่โดยแยกปลาป่วยออกมาใส่     ภาชนะประมาณน้ำ  100  ลิตร งดอาหาร -  ใส่เกลือ  500  กรัม / น้ำ  100  ลิตร -  ใส่ยาเหลือง  10          ซีซี   หรือ     ยาปฏิชีวนะ   ครึ่งช้อนชา        -  ระยะเวลารักษาประมาณ  5 – 7 วัน
โรคเห็บ ปลิงใส ปรสิตอื่นๆ	ปลามีอาการคัน  ว่ายถูขอบอ่าง  บริเวณที่ถูกปรสิตเกาะจะมีรอยแผล	- AQ2  หรือ ไซเตรด       หรือ ยาฆ่าปรสิต -  ยาเหลือง  หรือ          ยาปฏิชีวนะ	- เปลี่ยนน้ำใหม่โดยแยกปลาป่วยออกมาใส่      ภาชนะประมาณน้ำ  100  ลิตร  งดอาหาร -  ใส่เกลือ  500  กรัม / น้ำ  100  ลิตร  -  ใส่ยาเหลือง หรือยาปฏิชีวนะ  เพื่อป้องกัน      เชื้อโรคที่อาจแทรกมาตามรอยแผล -  ระยะเวลารักษาประมาณ  3 – 5 วัน        เปลี่ยนน้ำแล้วใส่ยาซ้ำอีกครั้ง  และ         หลังจากนั้นประมาณ  2  สัปดาห์                 ใส่อีกครั้งเพื่อตัดวงจรชีวิตของปรสิต
โรคท้องบวมที่เกิดจากลำไส้อักเสบ	ท้องปลาจะบวมขึ้นผิดปกติอย่างรวดเร็ว  บริเวณช่องทวารจะบวมแดง	-  เกลือ -  ยาปฏิชีวนะ    กลุ่มยาแก้อักเสบ	- เปลี่ยนน้ำใหม่โดยแยกปลาป่วยออกมาใส่      ภาชนะประมาณน้ำ  100  ลิตร  งดอาหาร     เด็ดขาด -  ใส่เกลือ  500  กรัม / น้ำ  100  ลิตร -  ใส่ยาปฏิชีวนะ   ครึ่งช้อนชา      / น้ำ  100  ลิตร          -  ค่อยๆ รีดน้ำให้ออกจากช่องท้องทุกวัน        ในระยะแรกอาจยังไม่มีน้ำออกมา  แต่เมื่อ     ช่องท้องลดอาการอักเสบลง  เวลารีดจะมี     น้ำ หรือน้ำปนเลือดออกมา -  ระยะเวลารักษา  ขึ้นอยู่กับอาการของปลา